Header Ads

Tổng quan ngành cà phê thế giới

Mỗi ngày có khoảng 2.5 tỷ ly cà phê được tiêu thụ trên toàn thế giới và cà phê cũng là sản phẩm đứng thứ 5 trên thế giới về giá trị tiêu thụ. Thị trường cà phê thế giới có đặc điểm là giá cả ổn định và mức sản xuất có tác động trực tiếp vào thu nhập của người sản xuất và giá cả phải đối mặt với người tiêu dùng. Hiện nay, trên thế giới có khoảng hơn 25 triệu người trồng cà phê, đa số họ sống ở những nước đang phát triển, trồng cà phê ở quy mô nhỏ. Thị trường cà phê thế giới đã tăng lên gấp đôi trong 10 năm trở lại đây. 


Cà phê là tên một chi thực vật thuộc họ Thiến thảo (Rubiaceae). Họ này bao gồm khoảng 500 chi khác nhau với trên 6.000 loài cây nhiệt đới. Chi cà phê bao gồm nhiều loài cây lâu năm khác nhau. Tuy nhiên, không phải loài nào cũng chứa caffein trong hạt, một số loài khác xa với những cây cà phê ta thường thấy. Chỉ có hai loài cà phê có ý nghĩa kinh tế. Loài thứ nhất có tên thông thường trong tiếng Việt là cà phê chè (tên khoa học: Coffea arabica), đại diện cho khoảng 61% các sản phẩm cà phê trên thế giới. Loài thứ hai là cà phê vối (tên khoa học: Coffea canephora hay Coffea robusta), chiếm gần 39% các sản phẩm cà phê. Ngoài ra còn có Coffea liberica và Coffea excelsa (ở Việt Nam gọi là cà phê mít) với sản lượng không đáng kể.


-  Mild Arabica gồm có hai nhóm là “Colombian Mild” - Cà phê Arabica Colombia và “Other Mild” - các loại cà phê Arabica khác. Trong đó, “Colombia Mild” bao gồm cà phê sản xuất ở Colombia, Kenya, và Tanzania. Những nước có sản phẩm cà phê xếp trong nhóm “các loại Mild khác” bao gồm Guatemala, Mexico và Ấn Độ.


-  Cà phê “Brazilian Natural” là loại cà phê Arabica hàm lượng caffeine cao sản xuất ở Brazil và Ethiopia.



-  Nhóm cà phê “Robusta” từ tất cả các nguồn khác nhau. Trong nhóm này, Việt Nam hiện đang là nước sản xuất và xuất khẩu lớn nhất, tiếp đó là Bờ Biển Ngà, Indonesia và Uganda.



Nguồn cung:



Cà phê đựợc trồng và chế biến ở nhiều quốc gia trên thế giới, chủ yếu là những nước gần xích đạo có khí hậu nhiệt đới như: Việt Nam, Indonesia, Ấn độ, Colombia, Brazil, Ethiopia… Hiện nay, Brazil là nước sản xuất cà phê lớn nhất thế giới với tỷ trọng 36% tổng sản lượng thế giới, tiếp đó là Việt Nam với 14%, Colombia đứng vị trí thứ ba với tỷ trọng 7%, Indonesia và Ethiopia là hai quốc gia có cùng tỷ trọng 6% tổng sản l„ợng cà phê thế giới. Hạt cà phê Arabica được trồng ở châu Mỹ La Tinh, Đông Phi, bán đảo Ả Rập hay châu Á. Hạt cà phê Robusta được trồng nhiều ở Tây và Trung Phi, phần lớn Đông Nam Á và ở một mức độ nào đó là Brazil.




Arabica được các nhà sản xuất cà phê rang xay chất lượng cao ưa chuộng tại các thị trường truyền thống và phát triển như Bắc Mỹ và châu Âu, do vậy, dự báo nhu cầu tiêu thụ Arabica sẽ vẫn tương đối ổn định với tốc độ tăng trưởng đạt 0.7%/năm trong khi đó tốc độ tăng trưởng tiêu thụ sản phẩm cà phê Robusta lại được dự báo sẽ tiếp tục giữ mức tăng trưởng cao trên 5%. 

Nhu cầu:

Mỹ, Brazil và Đức là ba quốc gia tiêu thụ cà phê hàng đầu thế giới. Cả ba nước này tiêu thụ tổng cộng khoảng 37% sản lượng cà phê của thế giới. Tính riêng trong năm 2010 là tổng sản lượng tiêu thụ cà phê trên thế giới là 132 triệu bao loại 60kg, trong đó 21 triệu bao được tiêu thụ tại Mỹ, 19 triệu bao tại Brazil và 9 triệu bao tại Đức. Bình quân trong giai đoạn 2000 – 2010, nhu cầu tiêu thụ cà phê thế giới tăng khoảng 2%/năm. Trong hai năm gần đây, mặc dù bị ảnh hưởng nhẹ bởi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu khi chỉ tăng 0.9% trong năm 2009, nhu cầu tiêu thụ cà phê đã tăng trở lại 1.5% trong năm 2010. Đáng chú ý là có sự khác biệt rõ rệt về tốc độ tăng trưởng về nhu cầu tiêu thụ giữa những thị trường đã phát triển và đang phát triển. Bên cạnh xu hướng tăng trưởng chậm và ổn định của các thị trường truyền thống thì các thị trường mới nổi như Brazil, Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia và Philippines lại có được tốc độ tăng trưởng nhanh đáng chú ý.




Khu vực Bắc Âu là khu vực có lượng tiêu thụ cà phê bình quân trên đầu người lớn nhất thế giới khi mà 4 nước dẫn đầu về sản lượng tiêu thụ trên đầu người đều thuộc khu vực Bắc Âu. Châu Âu tiếp tục là khu vực có tỷ lệ tiêu thụ bình quân đầu người lớn nhất, trong khi đó các quốc gia vốn có thế mạnh sản xuất cà phê lớn là Việt Nam hay Indonesia chỉ có mức tiêu thụ khiêm tốn với mức xấp xỉ 1kg/người/năm. 


Với tốc độ phát triển mạnh mẽ, cà phê không còn đơn thuần chỉ là một sản phẩm nông nghiệp thuần túy, cà phê đã và đang đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới. Trên thế giới đã công nhận và sử dụng rộng rãi thuật ngữ “coffee industry” - ngành cà phê; với tổng giá trị giao dịch toàn cầu là khoảng 100 tỷ USD. Chỉ đứng thứ hai sau dầu hỏa trong danh sách các loại hàng hóa cơ bản có giá trị giao dịch toàn cầu cao nhất. Không chỉ có đóng góp về giá trị nông sản chế biến mà cà phê còn là yếu tố có tác động lớn đến các lĩnh vực: tài chính, thương mại, đầu tư, du lịch, văn hóa... Bên cạnh các sản phẩm mang tính đầu cơ truyền thống như vàng bạc, đá quý, dầu mỏ, cà phê hiện nay cũng là một trong những mặt hàng được đầu cơ nhiều nhất trên thế giới.



Những yếu tố ảnh hưởng, chi phối ngành cà phê thế giới:

- Cà phê thế giới được giao dịch trên thị trường hàng hóa thế giới, cụ thể là hai sàn giao dịch nông sản tại New York và London do đó giá cà phê thế giới một phần bị tác động và chi phối bởi diễn biến giao dịch trên các sở giao dịch hàng hóa nông sản. Đây cũng là nguyên nhân khiến cho ngành cà phê thế giới có độ nhạy cao trong mối quan hệ với tình hình kinh tế thế giới. Các nước trồng cà phê đang cần một cơ chế để đứng ra để đảm bảo sự hài hòa về lợi ích của các đối tượng có liên quan trong chuỗi giá trị cà phê, đặc biệt là cho người nông dân trồng phê. Một OPEC của cà phê đang được mong chờ để khẳng định được vai trò và vị thế của thứ năng lượng cho nền kinh tế tương lai.



- Sản lượng cà phê tiêu thụ của thế giới bị phụ thuộc mạnh bởi nhóm Big Four gồm Nestlé, Kraft, Sara Lee và Maxwell House, và những hãng cà phê đặc biệt như Starbucks, Tullys... Giá trị thặng dư từ ngành cà phê chủ yếu chảy về túi các nước sở hữu những thương hiệu cà phê hàng đầu, trong khi đó giá trị thặng dư mà người chủ cây cà phê nhận lại chỉ chiếm một tỉ trọng tương đối nhỏ.



- Cà phê là nông sản phẩm nên chịu tác động lớn từ diễn biến thời tiết. Hai giống cây cà phê chính là Arabica và Robusta yêu cầu những điều kiện thời tiết riêng biệt. Trong khi cà phê Arabica là một chủng cà phê ở vùng khí hậu cao, lạnh, có mưa nhiều, được trồng tốt nhất ở độ cao trên 1000 mét so với mặt nước biển thì Robusta lại thích hợp với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm. Vụ thu hoạch cà phê phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện khí hậu và đặc tính tự nhiên của cây cà phê – thông thường sau một vụ được mùa thì sản lượng thu hoạch cà phê của năm tiếp theo sẽ giảm sút.



- Trong khi các thị trường tiêu thụ cà phê truyền thống như Bắc Âu, Mỹ, Nhật Bản giữ mức độ tăng trưởng thấp và ổn định, thì các thị trường mới nổi như Brazil, Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia và Philippines... đang có được sự gia tăng về nhu cầu tiêu thụ nội địa đáng chú ý với tốc độ gia tăng ấn tượng. Chỉ trong giai đoạn 5 năm từ 2006 đến 2010, Indonesia đã đạt được tốc tộ tăng trưởng về tiêu thụ tới 8.3%, Philippines là 6.7%, Trung Quốc là 6.9%, Việt Nam là 6.3% và Brazil là 3.5%. Xu hướng tăng trưởng mạnh trong tiêu dùng cà phê của các nước đang phát triển sẽ mang tính quyết định tới diễn biến ngành cà phê thế giới trong những năm tới đây.


Diễn biến giá cà phê trên thế giới


Sản lượng cà phê phụ thuộc nhiều vào diễn biến thời tiết, mất mùa và mưa nhiều tại Columbia trong giai đoạn 2009 đến nay là nguyên nhân đẩy giá sản phẩm cà phê Arabica tăng mạnh. Sản lượng cà phê của Columbia giảm mạnh từ khi những trận mưa lớn liên tục trong năm 2008 đã gây tổn thất nặng nề cho vụ thu hoạch cà phê ở đất nước này. Tốc độ đô thị hóa nhanh của Colombia cũng góp phần làm giảm sản lượng cà phê khi mà người nông dân chuyển dần lên thành thị và làm việc trong các nhà máy thay vì tiếp tục trồng cây cà phê. 


Trong khi giá cà phê Arabica tăng mạnh hơn 100% trong giai đoạn 2 năm 2009 – 2011, thì giá cà phê Robusta tương đối ổn định khi chỉ dao động xung quanh mức giá 80 Cent/lb. Sản phẩm cà phê hòa tan có nguyên liệu đầu vào chủ yếu là Robusta đang có tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi đó giá cà phê Arabica ngày càng đắt đỏ là hai nguyên nhân chính giúp cho sản lượng cà phê Robusta tăng trưởng ổn định.


Theo SMES/ 2011

No comments